حقوق و عوارض گمرکی به عنوان یکی از مهم ترین منابع درآمد دولت، هنگام واردات یا صادرات کالا از صاحبان آن دریافت می شود و میزان آن بر اساس جدول تعرفه مشخص می گردد. در واقع، هزینه گمرک شامل درصدی از ارزش کالا به همراه هزینه های جانبی است که برای ترخیص کالا در نظر گرفته می شود. حقوق و عوارض گمرکی و مبالغی هستند که بر اساس تعرفه گمرک در جدول​ برای واردات و صادرات کالا تعیین می شوند و صاحبان کالا موظف به پرداخت آن ها به عنوان هزینه گمرک می باشند. این هزینه ها شامل درصدی از ارزش کالا و همچنین سایر مخارج مربوط به ترخیص است و به صورت قانونی توسط گمرک کشور محاسبه و اخذ می گردد.

حقوق و عوارض گمرکی چیست؟

دولت با اهداف مشخص و قابل قبولی تصمیم به وضع چنین مالیات ها و عوارضی بر روی کالاهای ورودی و خروجی می گیرد. این اهداف می تواند به منظور پشتیبانی و حمایت دولت از اقتصاد کشور، حمایت از مشاغل و تولیدکنندگان داخلی، حفاظت از محیط زیست و غیره باشد. هدف دیگر نیز کنترل ورود کالاهای ممنوعه و محدودکننده، به داخل و خارج از مرزهای کشور است.

 کد تعرفه گمرکی یا HS Code

کد تعرفه گمرکی یا در تعاریف بین الملل HS Code  نوعی کد شناسایی است که با استفاده از آن می توان جایگاه کالاها را در مراحل ترخیص، مشخص کرد. به عبارتی دیگر با استفاده از این کد که یک روش استاندارد است می شود محصولات معامله شده را به درستی طبقه بندی نمود. در مقاله HS CODE چیست، به صورت جامع در این رابطه صحبت کرده ایم.

مقامات گمرکی در سراسر جهان از کد تعرفه گمرکی، به عنوان معیاری استاندارد، برای شناسایی محصولات در هنگام ارزیابی عوارض و مالیات و جمع آوری آمار استفاده می کنند.

این کدهای شناسایی محصولات را سازمان جهانی گمرک در بروکسل تعریف کرده است. معمولا ارقام کدهای تعرفه گمرکی از 4 تا 10 رقم متغیر بوده که ارقام 4 تا 6 رقم اول آن ثابت است. اما برای معرفی و دسته بندی بیشتر، دولت ها این اجازه را دارند تا بتوانند ارقام بیشتری را به 6 رقم اول اضافه کنند. به عنوان مثال کد 1703 کدی است که برای شناسایی شیره شکر تصفیه شده به کار می رود و یا کد تعرفه گمرکی گلابی با کد 08083000 شناخته می شود.این سیستم در بیش از 200 کشور و همچنین برای  98 درصد از کالاها مورد استفاده قرار می گیرد.

هزینه ها و حقوق گمرکی چیست ؟

در پاسخ به پرسش هزینه ها و حقوق گمرکی چیست باید گفت که یکی از این اصطلاحات مهم در عرصه واردات و صادرات کالا، هزینه ها و حقوق گمرکی است که در قوانین با عنوان تعرفه گمرکی نیز شناخته می شود. آگاهی از این مفاهیم برای هر بازرگان یا تاجر ضروری است، زیرا بدون شناخت آن ها، روند ترخیص کالا از گمرک و محاسبه مخارج قانونی با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.

بر اساس قانون امور گمرکی و مطابق با بند (د) ماده ۱ این قانون، حقوق ورودی شامل حقوق گمرکی، سود بازرگانی و سایر وجوهی است که گمرک به صورت قانونی موظف به دریافت آن می باشد. باید توجه داشت که این مبالغ تنها به پرداخت حقوق گمرکی محدود نمی شوند و سایر هزینه های الزامی مرتبط با واردات کالا را نیز در بر می گیرند.

علاوه بر حقوق گمرکی، واردکنندگان موظف به پرداخت هزینه های دیگری همچون هزینه برگ سبز گمرکی، مالیات بر ارزش افزوده، مالیات صادرات و واردات، عوارض هلال احمر، بیمه کالاها، هزینه حمل ونقل و ترانزیت می باشند. تمامی این موارد تحت عنوان هزینه گمرک در فرآیند واردات کالا مطرح شده و پرداخت آن ها شرط ترخیص قانونی کالا از گمرک محسوب می شود.

از سوی دیگر، باید توجه داشت که فلسفه وضع حقوق و عوارض گمرکی تنها به تامین درآمد دولت محدود نیست. این مبالغ به دلیل تاثیر واردات بر خروج ارز و نیز ایجاد محدودیت برای تولید داخلی، از سوی قانون گذار پیش بینی شده اند. در حالی که صادرات به دلیل ورود ارز به کشور اصولا از پرداخت عوارض گمرکی معاف است، اما در برخی موارد مانند صادرات مواد خام نفتی یا محصولات کشاورزی که می تواند به اقتصاد ملی آسیب وارد کند، قانون گذار میزان مشخصی از هزینه ها و حقوق گمرکی صادرات را نیز تعیین کرده است.

میزان و نحوه محاسبه هزینه ها و حقوق گمرکی ۱۴۰۵

میزان و نحوه محاسبه هزینه ها و حقوق گمرکی در سال ۱۴۰۵، بر اساس قانون امور گمرکی و بخشنامه های صادره از سوی دولت تعیین می شود. در این روند، نخستین مرحله محاسبه حقوق گمرکی کالا است که برابر با ۴ درصد ارزش گمرکی هر کالا محاسبه می گردد. از آنجا که ارزش گمرکی برای هر کالا متفاوت است، رقم نهایی حقوق گمرکی نیز متغیر خواهد بود و برای هر گروه کالایی عددی خاص به دست می آید.

علاوه بر حقوق گمرکی، بخش دیگری از هزینه ها شامل سود بازرگانی می باشد که بر اساس جدول تعرفه گمرک ایران و بخشنامه های سالانه دولت مشخص می شود. سود بازرگانی برای کالاهای مختلف یکسان نیست؛ به طور مثال، در سال جاری برای کالاهای اساسی همچون مواد دارویی، نهاده های دامی، شیر خشک مخصوص اطفال و ملزومات مصرفی پزشکی تنها یک درصد تعیین شده است. این نرخ پایین، به منظور حمایت از مصرف کنندگان و جلوگیری از افزایش قیمت کالاهای حیاتی در بازار داخلی در نظر گرفته شده است.

همچنین، سایر هزینه ها نظیر ۱ درصد عوارض هلال احمر، ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده و در برخی موارد مالیات های سنگین تری برای کالاهای آسیب رسان به سلامت مانند دخانیات و نوشابه های قندی لحاظ می شود. در کنار این موارد، هزینه های جانبی مانند بیمه کالا، هزینه حمل ونقل و ترانزیت نیز باید محاسبه شوند که بسته به نوع کالا و شرکت ارائه دهنده خدمات، متفاوت خواهند بود.