ترخیص کالا به فرآیند آزادسازی کالا از گمرک گفته می‌شود. ترخیص کالا فرآیند گرفتن مجوز ورود یا صدور یک کالا از گمرک کشور است. روند ترخیص کالا از گمرک شامل مراحل مختلفی از جمله ثبت سفارش، ارائه مدارک مورد نیاز، پرداخت هزینه‌ها و حقوق گمرکی و در نهایت دریافت مجوز ترخیص کالا است.

به عبارت دیگر ترخیص کالا به فرایند رسمی و قانونی گفته می‌شود که طی آن کالاها از گمرک وارد یا خارج می‌شوند. این فرایند شامل مراحل مختلفی است که توسط واردکننده یا صادرکننده باید طی شود تا کالاها بتوانند به‌طور قانونی وارد بازار داخلی یا خارجی شوند و موجب کنترل ورود و خروج ارز و کنترل قاچاق کالا می‌شود.
هدف اصلی از ترخیص کالا، اطمینان از مطابقت کالاها با قوانین و مقررات گمرکی و پرداخت تمامی هزینه‌های مربوطه است. فرآیند ترخیص کالا از گمرک به تأمین زنجیره تأمین کالاها کمک می‌کند و برای واردات و صادرات کالاها ضروری است.
ترخیص کالا از گمرک یک امر تخصصی است و با توجه به قوانین گمرک و آیین نامه‌های اجرایی که مدام در حال تغییر هستند، اگر بازرگان و یا ترخیص کار اطلاعات کافی و به‌روز نداشته باشد، متحمل خسارات سنگین و گاهی اوقات جبران ناپذیر خواهد شد.هنگامی که بازرگان، کالایی را برای صادرات و یا واردات به گمرک وارد می­‌کند، به منظور اخذ مجوز ورود یا صدور کالا، باید مراحل خاص آن را طی کند.
با توجه به پیچیدگی فرآیند ترخیص کالا، توصیه می‌شود از یک ترخیص کار با تجربه کمک بگیرید. ترخیص کار به شخص حقیقی یا حقوقی گفته می‌شود که با داشتن مجوز رسمی، به نمایندگی از صاحب کالا و در قبال قراردادی کتبی و یا شفاهی، اقدام به ترخیص کالا از گمرک کشور می‌نماید. در حقیقت ترخیص کار، نماینده یا وکیل صاحب کالا در حوزه ترخیص کالا از گمرک است. به ترخیص کار «حق العمل کار» گمرک نیز می‌گویند.

فرآیند ترخیص کالا طی مراحلی از جمله تکمیل اسناد، اظهار کالا در سامانه گمرک، ارزیابی کالا، اخذ مجوزهای مربوطه، تایید کارشناس، پرداخت هزینه‌های گمرک، بارگیری و استریپ کالا و محاسبه وجوه (سود بازرگانی، مالیات، حقوق گمرکی، تسهیلات دولت به وارد کننده یا صادر کننده و…) انجام می­‌شود.

تشخیص هویت و ارائه اسناد در ترخیص کالا

جهت ترخیص کالا توسط شرکت های ترخیص کار نیازمند ورود اطلاعات مربوط به هویت صاحب کالا و نماینده ی آن جهت اظهار به گمرکات و تعیین ارزش کالای وارداتی به سیستم هستیم. در ترخیص کالا منظور از ارزش کالای وارداتی به معنای ارزش کالا در مبدا بعلاوه نرخ کرایه حمل و بیمه کالا تا ورود به گمرک می باشد. (در صورت پرداخت شدن هزینه های دیگر نیز در تعیین ارزش گمرکی کالا اضافه می شود که شامل: ظروف و بسته بندی، هزینه های طراحی و هزینه حقوق مالکیت معنوی می باشد )

تخصیص کوتاژ با توجه به مدت اعتبار کابوتاژ کالا به گمرک مقصد می باشد (تا سه ماه بعد از انقضای کابوتاژ کالا اگر گواهی نامه ی گمرک مقصد از طرف صاحب کالا که خود نشان دهنده ورود کالا است ارائه نشود، کالا به مقصد نرسیده استنباط می شود.) در این مرحله تشخیص مسیر گمرکی جهت ترخیص کالا به روش سیستمی صورت می گیرد که شامل دریافت کوتاژ ترخیص کالا می شود، کوتاژ در واقع کد شناسایی برای ترخیص کالا و اظهارنامه می باشد.

باید توجه کرد کالایی که ترخیص قطعی نشده برای گمرک در عوض وثیقه ای برای مطالبات گمرک چه در خصوص ترخیص کالای مورد بحث و چه در خصوص مطالبات معوقه ی حاصل از ترخیص کالاهای از پیش صورت گرفته می باشد.

بر مبنای اظهار صورت گرفته یکی از مسیرهای سبز ، زرد و قرمز انتخاب می شود.

گمرک پس از دریافت اسناد و مدارک ترخیص کالا به تشخیص هویت و تشخیص کارت بازرگانی می پردازد و در مراحل بعد به تشخیص نماینده قانونی جهت ترخیص کالا، وکالت نامه ترخیص و معرفی نامه، بررسی پروانه حق العملکاری و بررسی مطالبات معوقه و کنترل بدهی مربوط به ارزش کالا می پردازد.

بر اساس ماده ۳ قانون مقررات واردات و صادرات وجود کارت بازرگانی با اعتبار برای افرادی که به واردات به صورت تجاری اقدام می کنند یک امر اجباری می باشد.

مراحل ترخیص کالا چیست؟

ترخیص کالا شامل مراحل مختلفی است که برای ورود یا صدور کالا ممکن است این مراحل تغییر کند. در این قسمت به طور کلی این مراحل را بیان می­‌کنیم.

مراحل ترخیص کالا از گمرک شامل تهیه و تکمیل اسناد ذیل است:

1. دریافت ترخیصیه و قبض انبار
2. دور اظهاری از طریق سیستم EPL
3. پرینت اظهارنامه (دریافت کوتاژ و تعیین مسیر)
4. ارزیابی کالا
5. اخذ مجوزهای لازم مثل استاندارد، آزمایشگاه و…
6. کارشناسی کالا توسط کارشناسان مجازی گمرک
7. صندوق و پرداخت هزینه‌ها
8. دریافت مجوز بارگیری و تسویه انبارداری
9. اعلام بار و ارسال کالا به درب خروج گمرک
10. خروج کالا از گمرک به انبار استریپ یا انبار صاحب کالا

حساسیت­‌ها و پیچیدگی­‌های ترخیص کالا چیست؟

ترخیص کالا از گمرک روند پیچیده‌ای است و نیازمند اطلاعات لازم و به روز است. این مهم نیازمند اطلاعات دقیق از قوانین گمرک است، قوانینی که با توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور و تحریم‌ها مدام در حال تغییر هستند.

با توجه به ورود یا صدور کالا، مراحل ترخیص کالا و تشریفات گمرکی متفاوت بوده و اسناد مورد نیاز برای هر کدام متفاوت است.

مجوزهای مربوط به ترخیص کالای وارداتی

هنگام واردات کالا، همه کالاها و تعرفه‌های مربوط به آن‌ها گروه بندی شده‌اند که این گروه‌ها در حال حاضر به گروه کالایی ۱ و ۲ و ۴ اطلاق می‌شوند.

اخذ مجوزات لازم برای کالاهای وارداتی متفاوت است. همچنین واردات بسیاری از محصولات نیازمند اخذ مجوز از برخی ارگان‌های دولتی است؛ مثلا جهت واردات جو دامی نیازمند اخذ مجوز از وزارت صنعت و معدن و تجارت، دفتر تخصیص ارز و دامپزشکی ایران است.

انواع کالاهای وارداتی :

کالاهای مجاز وارداتی: برای واردات این نوع کالا، به اخذ مجوز نیاز نیست.

کالاهای مشروط وارداتی: واردات این نوع کالا نیازمند اخذ مجوز است.

کالاهای ممنوع وارداتی: واردات این نوع کالا ممنوع است.